PGS, TS Nguyễn Thế Hiếu, Viện trưởng Viện Điện tử, Viện Khoa học-Công nghệ quân sự:
“LÀM KHOA HỌC PHẢI CÓ NIỀM ĐAM MÊ VÀ KẾ HOẠCH DÀI HẠN!”
Theo báo QĐND – Thứ Tư, 19/12/2012, 11:24 (GMT+7)Ấy là sự khiêm nhường đáng có của những nhà khoa học chân chính. Còn bản thân ông, Đại tá, PGS, TS Nguyễn Thế Hiếu, Viện trưởng Viện Điện tử thuộc Viện Khoa học-Công nghệ quân sự của Bộ Quốc phòng, đã cùng đồng nghiệp nghiên cứu, ứng dụng hàng chục đề tài khoa học từ cấp cơ sở, cấp Bộ tới cấp Nhà nước, đem lại nhiều giá trị khoa học và thực tiễn trên nhiều lĩnh vực… – Viện Điện tử được thành lập cách đây 52 năm. Tiền thân của Viện chỉ là một phòng nghiên cứu về kỹ thuật điện tử, sau được phát triển thành Phân viện Điện tử, thuộc Viện Kỹ thuật quân sự(cũ), nay là Viện Khoa học-Công nghệ quân sự, Bộ Quốc phòng. Những năm đầu thành lập, tuy là một cơ sở nghiên cứu nhưng rất thiếu thốn về trang thiết bị. Tất nhiên những năm tháng ấy, tôi còn nhỏ, chưa biết được gì. Sau này được về công tác tại viện, qua học tập truyền thống mới hiểu được các bậc đàn anh đã làm được rất nhiều việc, dù trong tay rất khó khăn về trang thiết bị phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học…
PGS, TS Nguyễn Thế Hiếu
PGS, TS Nguyễn Thế Hiếu: Có thể nói B-52 có một hệ thống gây nhiễu vô cùng phức tạp. Trên mỗi chiếc B-52, có từ 9 đến 15 máy gây nhiễu, chế áp trên tất cả các dải tần số, đủ sức trùm phủ nhiễu lên toàn bộ các đài ra-đa miền Bắc lúc đó. Trên máy bay B-52 còn có vài tên lửa “mồi bẫy”, sẵn sàng phóng ra để hút đạn SAM-2 vào, gây nổ nhầm, giống như kiểu “liều mình cứu Chúa”. Chưa hết, các tốp F-4 hộ tống B-52 dày đặc còn mang theo máy gây nhiễu trong đội hình và ngoài đội hình. Trước khi B-52 vào, hai máy bay còn có nhiệm vụ mang theo hàng chục bó nhiễu tiêu cực, chọn hướng gió thả các sợi kim loại bay lơ lửng trên bầu trời Hà Nội và phụ cận, nhằm làm “mờ mắt” tất cả các ra-đa của đối phương. Phân viện Điện tử lúc đó đã cử cán bộ kết hợp với bộ đội Phòng không-Không quân nghiên cứu sâu vấn đề này. Cuối cùng chúng ta đã “vạch nhiễu tìm thù” thành công, hàng chục máy bay B-52 đã bị bộ đội Phòng không bắn hạ.
PGS, TS Nguyễn Thế Hiếu: Sau này chúng tôi được biết chính người Mỹ cũng rất ngạc nhiên, vì họ cho rằng, bom từ trường chỉ có thể phá bằng cách cho kích nổ tự nhiên. Thế nhưng ta có cách phá bằng các giải pháp khoa học kỹ thuật, vẫn đến gần bom, ung dung tháo bom mà không cần cho kích nổ. Rồi đến thời kỳ rà phá thủy lôi. Thời ấy, một thiết bị điều khiển từ xa như điều khiển ti vi bây giờ, nguyên lý có vẻ đơn giản, nhưng hiệu quả của nó lại rất lớn. Trước đó, để rà phá thủy lôi, phải đưa những tàu có người đi trước làm nhiệm vụ cảm tử để các tàu đi sau vượt lên. Phân viện Điện tử đã tạo được những thiết bị điều khiển tàu từ xa, không người lái, đi trước dẫn đường…
PV: Và từ một Phân viện Điện tử “khiêm tốn” nhưng có bề dày truyền thống trong phục vụ chiến đấu, đơn vị đã phát triển thành một cơ sở khoa học khá quy mô và uy tín như hiện nay?Nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới, Viện Điện tử lại được phát triển, tách ra một số cơ sở nghiên cứu khác theo từng giai đoạn, như: Viện Ra-đa, Viện Vật lý kỹ thuật, Viện Tự động hóa kỹ thuật quân sự, Phòng thí nghiệm trọng điểm an toàn thông tin… hay các đơn vị như Cục Tiêu chuẩn-Đo lường Chất lượng thuộc Bộ Quốc phòng, Cục Tác chiến điện tử, Nhà máy Z-181 thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng…
PGS, TS Nguyễn Thế Hiếu: Sau nhiều năm nghiên cứu, tôi rút ra một điều: Thời gian học đại học tuy vất vả nhưng chưa thấm vào đâu so với quá trình ra trường công tác, đặc biệt là các đơn vị nghiên cứu. Cái lý thú của nghiên cứu khoa học cũng khác với học tại trường đại học. Đặc biệt trong nghiên cứu, đam mê là điều kiện đầu tiên. Mặt khác, phải tập trung tư tưởng cao độ. Người ta nói: “Trong học tập cũng như nghiên cứu khoa học, tập trung chú ý là bà chúa của trí tuệ”. Phải luôn nghĩ những việc lớn và dài hơi. Bây giờ, với một doanh nghiệp cũng phải có chiến lược lâu dài thì mới phát triển thành công bền vững được. Bất cứ ai cũng có thể trở thành nhà khoa học nếu có niềm đam mê và có kế hoạch dài hạn.
PV: Niềm đam mê và kế hoạch dài hạn ấy đã được ông ứng dụng thế nào trong nghiên cứu khoa học, thưa ông?Điện tử quân sự là vấn đề tương đối phức tạp nhưng cũng khá lý thú. Kiến thức điện tử luôn luôn phải được cập nhật. Đơn giản như thiết bị anten, kích thước phải tương đương bước sóng, nay với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ điện tử thì anten có thể có kích thước nhỏ hơn rất nhiều so với bước sóng làm việc nhưng vẫn hoạt động được nhờ công nghệ mới… Đó là sự kết hợp hài hòa giữa toán học, điện tử, công nghệ thông tin, tự động hóa, vật lý học, thậm chí cả sinh học, hóa học… Tôi vẫn thường xuyên nói với các cán bộ khoa học trẻ: Trong nghiên cứu khoa học, không bao giờ gọi là thất bại, tất cả chỉ là thử thách. Mọi kết quả nghiên cứu dù thành công hay không đều phải được ghi chép lại để rút kinh nghiệm và luôn cố gắng để kiến thức ngày hôm nay lớn hơn ngày hôm qua.
PGS, TS Nguyễn Thế Hiếu: Điện tử y tế là một ngành kỹ thuật không mới trên thế giới. Tuy nhiên, tại Việt Nam, đến nay hầu hết những sản phẩm điện tử y tế đều phải nhập ngoại, với giá thành rất cao, gây ảnh hưởng đáng kể tới ngân sách dành cho ngành y và dự trữ ngoại tệ của quốc gia. Với vai trò là một viện nghiên cứu điện tử hàng đầu quân đội và cũng là của cả nước, thời gian qua đơn vị đã chủ động nghiên cứu, sản xuất các thiết bị điện tử y tế. Ví dụ, chúng tôi đang nghiên cứu và sẽ hoàn thành trong thời gian tới đây các thiết bị X-quang xách tay để phục vụ bộ đội vùng sâu, vùng xa. Chúng tôi cũng đang hướng tới việc nghiên cứu, sản xuất những máy y tế như kéo giãn đốt sống cổ, máy đo nhanh huyết áp, đường huyết… Ngoài ra còn một số vấn đề liên quan đến y tế dự phòng như: telemedicin-khám bệnh từ xa (truyền hình ảnh X-quang từ xa đến trung tâm, bác sĩ trung tâm tư vấn), dao mổ từ xa, điều khiển bằng robot…Gần đây, chúng tôi có tham khảo kinh nghiệm của Nhật Bản, họ nghiên cứu hệ thống laser để trị các mụn, vết nám và hệ thống tạo nhiệt hồng ngoại kiểu mới để chăm sóc sức khỏe. Chúng tôi đã nghiên cứu và đưa vào máy MPT8-12, đây là một loại thiết bị mới, bước đầu ra đời, với giá rẻ hơn rất nhiều so với giá thành của thiết bị có tính năng tương đương ở nước ngoài.So một số thiết bị sản xuất trong nước và thiết bị nhập khẩu hiện nay, máy MPT8-12 có nhiều tính năng mới, ưu việt hơn, như: Kết hợp chặt chẽ giữa liệu pháp y sinh học và liệu pháp vật lý; tính năng phòng ngừa, điều trị đa dạng và phù hợp với nhiều đối tượng sử dụng; thiết kế gọn nhẹ, chắc chắn, phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới; giá thành thấp hơn nhiều so với các thiết bị nhập khẩu cùng loại.
PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi với nhiều thông tin lý thú và bổ ích! Xin chúc Viện Điện tử tiếp tục gặt hái những thách công mới!
